Shri Mathru Panchakam(श्री मातृ पञ्चकम्)

आदि गुरु शंकराचार्य अपनी माँ की मृत्यु के समय अपनी माँ के पास पहुँचे तथा उन्होंने अपनी माँ का अंतिम संस्कार भी किया। जबकि शंकराचार्य होते हुए उनका अग्नि को हाथ लगाना वर्जित था। तब गुरु शंकराचार्य ने माँ पर समर्पित यह पांच श्लोक लिखे। यह संभवतः, उनकी लिखी एकमात्र रचना थी, जो किसी ईश्वर के लिए अथवा किसी भी दर्शन के लिए नहीं थी।

आस्तां तावदियं प्रसूतिसमये दुर्वारशूलव्यथा
नैरुच्यं तनुशोषणं मलमयी शय्या च संवत्सरी ।

एकस्यापि न गर्भभारभरणक्लेशस्य यस्याक्षमः
दातुं निष्कृतिमुन्नतोऽपि तनयस्तस्यै जनन्यै नमः ॥

मातः सोऽहमुपस्तितोऽस्मि पुरतः पूर्वप्रतिज्ञां स्मरन्,
प्रत्यश्रावि पुराहि तेऽन्त्य समये प्राप्तुं समीपं तव ।

ग्राहग्रासमिषाद्यया ह्यनुमतस्तुर्याश्रमं प्राप्तुवान्,
यत्प्रीत्यै च समागतोऽहमधुना तस्यै जनन्यै नमः ॥ १॥

ब्रूते मातृसमा श्रुतिर्भगवती यद्बार्हदारण्यकै,
तत्त्वं वेत्स्यति मातृमांश्च पितृमानाचार्यवानित्यसौ ।

तत्रादौ किल मातृशिक्षणविधिं सर्वोत्तमं शासती,
पूज्यात्पूज्यतरां समर्थयति यां तस्यै जनन्यै नमः ॥ २॥

अम्बा तात इति स्वशिक्षणवशादुच्चारणप्रक्रियां,
या सूते प्रथमं क्व शक्तिरिह नो मातुस्तु शिक्षां विना ।

व्युत्पत्तिं क्रमशश्च सार्वजनिकीं तत्तत्पदार्थेषु या,
ह्याधत्ते व्यवहारमप्यवकिलं तस्यै जनन्यै नमः ॥ ३॥

इष्टानिष्टहिताहितादिधिषणाहौना वयं शैशवे,
कीटान् शष्कुलवित् करेण दधतो भक्ष्याशया बालिशाः ।

मात्रा वारितसाहसाः खलुततो भक्ष्याण्यभक्ष्याणि वा,
व्यज्ञासिष्म हिताहिते च सुतरां तस्यै जनन्यै नमः ॥ ४॥

आत्मज्ञानसमार्जनोपकरणं यद्देहयन्त्रं विदुः
तद्रोगादिभयान्मृगोरगरिपुव्रातादवन्ती स्वयम् ।

पुष्णन्ती शिषुमादराद्गुरुकुलं प्रापय्य कालक्रमात्
या सर्वज्ञशिखामणिं वितनुते तस्यै जनन्यै नमः ॥ ५॥
– श्री शङ्कराचार्य कृतं

Shri Mathru Panchakam

Aadi Guru Shankaracharya Apni Maa Ki Mrityu Ke Samay Apni Maa Ke Paas Pahunche Tatha Unhonne Apni Maa Ka Antim Sanskar Bhi Kiya. Jabki Shankaracharya Hote Hue Unka Agni Ko Hath Lagana Varjit Tha. Tab Guru Shankaracharya Ne Maa Par Samarpit Yah Panch Shlok Likhe. Yah Sambhvtah, Unki Likhi Ekmatr Rachna Thi, Jo Kisi Ishwar Ke Lie Athava Kisi Bhi Darshan Ke Lie Nahin Thi ।

Maatah Sohamupastitosmi Puratah Poorvapratigyan Smaran,
Pratyashravi Purahi Tenty Samaye Praptun Samipan Tav ।
Grahagrasamishadyaya Hyanumatasturyashraman Praptuvan,
Yatprityai Ch Samagatohamadhuna Tasyai Jananyai Namah ॥ 1 ॥

Broote Matrsama Shrutirbhagavati Yadbarhadaranyakai,
Tatwan Bestyatti Matrumanch Pitramanacharyavanityasou ।
Tatradau Kil Matrusikshanbidhin Sarvottaman Shasati,
Poojyatpoojyataran Samarthayati Yaan Tasyai Jananyai Namah ॥ 2 ॥

Amba Taat Iti Svashikshanavashaaduchcharanaprakriyaan,
Ya Soote Prathaman Kv Shaktirih No Matustu Shikshaan Vina ।
Vyutpattin Kramashashch Sarvajanikin Tattatpadaartheshu Ya,
Hyadhatte Vyavaharamapyavakilan Tasyai Jananyai Namah ॥ 3 ॥

Ishtanishtahitaahitadidhishanahauna Vayan Shaishave,
Kithan Sushkulavit Karin Dadhato Bhakshyasaya Balishah ।
Matra Varitsahasah Khalutto Bhakshanyabhakshyani Wa,
Vyagyasishm Hitahite Ch Sutaran Tasyai Jananyai Namah ॥ 4 ॥

Aatmagyanasamarjanopakaranan Yaddehayantran Viduh
Tadrogadibhayanmrigorgaripuvratadavanti Swayam ।
Pushnanti Shishumadaradgurukulan Prapayy Kalakramat
Ya Sarvagyashikhamanin Vitanute Tasyai Jananyai Namah ॥ 5 ॥
– Shri Shankaracharya Krutan

Share Article:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सनातन ज्ञान मंथन परिवार से जुड़े

न्यूज़लेटर के लिए साइन अप करें

You have been successfully Subscribed! Ops! Something went wrong, please try again.

हाल के पोस्ट

  • All Post
  • आरती संग्रह
  • कथा संग्रह
  • चालीसा संग्रह
  • भजन संग्रह
  • मंत्र संग्रह
  • स्तुति संग्रह
    •   Back
    • भगवान विष्णु कथाएं
    • भगवान शिव कथाएं
    • भगवान ब्रह्मा कथाएं
    • आध्यात्मिक कथाएं
    • देवी माँ कथाएं
    • प्रसिद्ध मंदिर कथाएं
    • भगवान यमराज कथाएं
    • रामायण कथाएं
    • महाभारत कथाएं
    • श्री हनुमान कथाएं
    • श्री कृष्ण कथाएं
    • भगवान श्री गणेश कथाऐ
Edit Template

हमारे बारे में

आपका स्वागत है ‘सनातन ज्ञान मंथन’ वेबसाइट पर! यहां, हम आपको प्राचीन भारतीय साहित्य के मूल्यवान गहनों से परिचित कराएंगे। हमारी धरोहर में सीता-राम, कृष्ण-बालराम, और अर्जुन-कर्ण की अद्भुत कहानियों से लेकर महाभारत और रामायण के अनकहे पहलू तक कई रहस्यमयी कथाएं और ज्ञान छिपा है।

Copyrights © Sanatan Gyaan Manthan 2025 | About | Privacy Policy | Terms & Conditions | Managed by Redefine SEO